Thực phẩm sau khi sơ chế hoặc chế biến có thể nhanh chóng giảm chất lượng nếu tiếp xúc lâu với không khí. Máy đóng gói hút chân không được sử dụng để rút bớt không khí bên trong bao bì rồi hàn kín miệng túi, góp phần làm chậm quá trình oxy hóa và hỗ trợ bảo quản thực phẩm hiệu quả hơn. Để lựa chọn thiết bị phù hợp với nhu cầu sử dụng, hãy cùng tìm hiểu cấu tạo, nguyên lý hoạt động và các loại máy hút chân không phổ biến hiện nay.
Cấu tạo của máy đóng gói chân không
Máy đóng gói hút chân không được cấu thành từ nhiều bộ phận phối hợp với nhau để rút không khí khỏi bao bì và tạo mối hàn kín sau khi đóng gói. Tùy thiết kế, máy mini, máy công nghiệp có buồng hút và máy vòi ngoài sẽ có cấu tạo khác nhau. Tuy các bộ phận phổ biến thường gồm:
Bơm hút chân không
Là bộ phận tạo lực hút, đưa không khí ra khỏi túi hoặc buồng hút. Công suất và khả năng hút của bơm ảnh hưởng đến thời gian xử lý cũng như mức chân không mà máy có thể đạt được.
Ngoài ra bơm chân không được dẫn động bằng động cơ điện chạy liên tục suốt chu trình hút, nên trục rotor và trục động cơ làm việc ở tốc độ cao với tải hướng tâm nhẹ. Đây là cụm hao mòn theo thời gian: khi bơm phát tiếng ồn lạ hoặc nóng bất thường, kiểm tra và thay vòng bi cầu đúng chủng loại thường là bước xử lý đầu tiên.
Buồng hút chân không
Có trên các dòng máy buồng, thường được thiết kế kín để thực hiện quá trình rút khí. Kích thước buồng quyết định giới hạn về kích thước sản phẩm và số lượng túi có thể bố trí trong mỗi chu trình. Máy vòi ngoài không sử dụng buồng hút kín theo cấu trúc này.
Thanh hàn nhiệt
Bộ phận gia nhiệt để ép kín miệng túi sau khi hút khí. Chiều dài và độ rộng đường hàn cần phù hợp với kích thước bao bì, giúp tạo mối hàn chắc chắn và hạn chế không khí lọt trở lại.
Nắp máy và gioăng làm kín
Ở máy hút chân không dạng buồng, nắp giúp đóng kín khoang trong quá trình vận hành, còn gioăng cao su hỗ trợ duy trì độ kín cần thiết. Nếu nắp không khít hoặc gioăng bị mòn, hiệu quả hút có thể giảm.
Hệ thống điều khiển
Bao gồm các nút bấm, công tắc hoặc bảng điều khiển điện tử, tùy model. Bộ phận này cho phép người dùng khởi động máy, thiết lập thời gian hút, thời gian hàn và điều chỉnh các chế độ vận hành được hỗ trợ.
Hệ thống van và đường dẫn khí
Có nhiệm vụ dẫn khí từ túi hoặc buồng hút đến hệ thống bơm, đồng thời điều tiết quá trình hút và xả áp theo thiết kế máy. Tình trạng tắc nghẽn hoặc rò khí tại các vị trí này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành.
Vỏ máy và khung đỡ
Là phần bao bọc, nâng đỡ các cụm linh kiện bên trong. Tùy dòng máy, vật liệu có thể là nhựa hoặc kim loại, chẳng hạn thép không gỉ. Máy công nghiệp thường có kết cấu chắc chắn hơn để đáp ứng yêu cầu làm việc và lắp đặt.
Với máy có vỏ thép không gỉ đặt trong xưởng chế biến thực phẩm, các điểm đỡ trục ngoài buồng hút như trục bản lề nắp thường xuyên tiếp xúc hơi ẩm và nước vệ sinh. Dùng gối INOX tại các vị trí này giúp đồng bộ vật liệu với thân máy, hạn chế gỉ chảy vết lên bề mặt inox.
Bộ phận phụ trợ
Tùy từng model, máy có thể được trang bị thêm đồng hồ hiển thị áp suất, quạt làm mát, bộ phận thổi khí, bàn thao tác hoặc các cơ cấu hỗ trợ đóng gói khác. Không phải thiết bị nào cũng có đầy đủ những thành phần này.
Nguyên lý hoạt động của máy hút chân không đóng gói
Máy hút chân không đóng gói hoạt động dựa trên cơ chế rút không khí khỏi túi bao bì, sau đó hàn kín miệng túi để hạn chế không khí bên ngoài lọt vào. Tùy thiết kế, máy có thể hút khí bên trong buồng chứa hoặc sử dụng vòi hút trực tiếp từ túi. Đối với máy hút chân không dạng buồng, quy trình vận hành phổ biến gồm 3 bước:
Bước 1: Hút không khí ra khỏi bao bì
Sau khi sản phẩm được cho vào túi chuyên dụng và đặt đúng vị trí, người dùng đóng nắp buồng hút rồi khởi động máy. Bơm chân không bắt đầu rút không khí ra khỏi buồng và túi bao bì, làm giảm áp suất bên trong. Mức độ hút đạt được phụ thuộc vào công suất bơm, thiết kế máy, vật liệu bao bì và cài đặt vận hành. Với sản phẩm có độ ẩm cao hoặc dễ biến dạng, cần lựa chọn chế độ hút phù hợp để hạn chế chất lỏng tràn ra ngoài hoặc làm ảnh hưởng đến hình dạng sản phẩm.
Bước 2: Hàn kín miệng túi
Khi quá trình hút khí đạt đến mức cài đặt hoặc kết thúc theo thời gian thiết lập, thanh hàn nhiệt ép lên phần miệng túi. Nhiệt độ và lực ép làm các lớp vật liệu hàn nhiệt liên kết với nhau, tạo thành đường hàn kín. Để mối hàn đạt chất lượng tốt, miệng túi cần được đặt phẳng, sạch và không dính nước, dầu mỡ hay vụn sản phẩm. Thời gian hàn phải phù hợp với chất liệu và độ dày bao bì nhằm tránh tình trạng đường hàn không kín hoặc làm cháy, biến dạng túi.
Bước 3: Làm nguội, cân bằng áp suất và lấy sản phẩm
Sau khi hoàn tất quá trình hàn, đường hàn cần có thời gian ổn định để tạo độ kín. Máy tiếp tục xả khí hoặc đưa áp suất trong buồng trở về điều kiện bên ngoài theo cơ chế thiết kế. Khi áp suất đã cân bằng, nắp buồng có thể mở để người dùng lấy túi sản phẩm ra ngoài. Thành phẩm cần được kiểm tra đường hàn và tình trạng bao bì trước khi chuyển sang công đoạn bảo quản hoặc vận chuyển.
Các dòng máy đóng gói hút chân không phổ biến trên thị trường
1. Máy hút chân không cầm tay
Máy hút chân không cầm tay là lựa chọn dành cho người cần đóng gói số lượng ít và ưu tiên sự gọn nhẹ. Thiết bị thường có thân máy nhỏ, dễ cầm nắm, sử dụng pin sạc hoặc nguồn điện trực tiếp tùy thiết kế. Nhờ kích thước không lớn, máy có thể cất trong ngăn tủ hoặc mang theo khi đi du lịch, dã ngoại.
Dòng máy này phù hợp với các gia đình muốn bảo quản thực phẩm theo từng phần nhỏ, chẳng hạn các loại hạt, đồ ăn nhẹ hoặc thực phẩm đã được chia khẩu phần. Cách sử dụng tương đối đơn giản, không chiếm nhiều diện tích và thường có chi phí đầu tư thấp. Tuy khả năng hút và tốc độ xử lý thường hạn chế hơn các thiết bị có kích thước lớn, nên không thích hợp để đóng gói liên tục với số lượng nhiều. Người dùng cũng cần kiểm tra loại túi tương thích với từng model trước khi sử dụng.
2. Máy đóng gói hút chân không gia đình
Máy hút chân không gia đình có thiết kế để bàn, kích thước tương đối nhỏ gọn và phù hợp với nhu cầu bảo quản thực phẩm thường ngày. Một số model được nhắc đến trên thị trường gồm P290B, P400, PW300A và PW420A. Tính năng, công suất và loại túi sử dụng được có thể khác nhau giữa từng sản phẩm, vì thế không nên mặc định tất cả các model đều có cùng khả năng vận hành.
Thiết bị thường được sử dụng để đóng gói thịt, cá, rau củ đã sơ chế, thực phẩm khô hoặc các loại nguyên liệu cần chia thành từng phần. Ngoài hộ gia đình, máy còn có thể đáp ứng nhu cầu của quán ăn nhỏ và người kinh doanh thực phẩm trực tuyến với sản lượng chưa lớn.
Ưu điểm của dòng máy này là dễ bố trí trong không gian bếp, thao tác không quá phức tạp và chi phí đầu tư thường thấp hơn máy bán công nghiệp hoặc công nghiệp. Một số model hỗ trợ nhiều chế độ hút, hàn hoặc xử lý thực phẩm có độ ẩm nhất định. Dù vậy, người dùng cần chọn chế độ phù hợp với từng loại nguyên liệu, tránh để nước hoặc dầu mỡ lọt vào khu vực hút và đường hàn.
3. Máy hút chân không bán công nghiệp
Máy hút chân không bán công nghiệp, còn được gọi là máy công nghiệp mini trong một số trường hợp, hướng đến các cơ sở có nhu cầu đóng gói thường xuyên nhưng chưa cần đầu tư hệ thống công suất lớn. So với dòng gia đình, nhóm máy này thường có kết cấu chắc chắn hơn và khả năng đáp ứng khối lượng công việc cao hơn, tùy cấu hình cụ thể.
Một số model thuộc nhóm này được thị trường giới thiệu gồm Stronger DZ-290P và DZQ-320. Thiết bị có thể phục vụ cửa hàng thực phẩm, siêu thị mini, cơ sở kinh doanh nông sản khô hoặc đơn vị chế biến giò chả, thủy hải sản với sản lượng vừa phải. Việc lựa chọn model cần dựa trên kích thước sản phẩm, chiều dài đường hàn, công suất bơm và tần suất vận hành dự kiến.
Lợi thế của máy bán công nghiệp là hỗ trợ xử lý nhiều sản phẩm hơn trong quá trình làm việc, đồng thời tạo mối hàn kín khi được cài đặt và sử dụng đúng cách. Tuy mức độ bền bỉ, khả năng làm việc liên tục và loại bao bì tương thích không giống nhau ở mọi model.
4. Máy đóng gói hút chân không công nghiệp
Máy hút chân không công nghiệp được thiết kế cho các cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm và nông sản có nhu cầu đóng gói với sản lượng lớn. Thiết bị thường có kết cấu chắc chắn, khả năng vận hành theo chu kỳ và nhiều lựa chọn về kích thước buồng hút, chiều dài đường hàn hoặc số vị trí đóng gói. Các model được thị trường nhắc đến có thể kể đến DZ260, DZ-400 và DZ-600; thông số thực tế cần đối chiếu theo từng phiên bản.
Xét theo cấu tạo và phương thức vận hành, máy công nghiệp phổ biến có dòng một buồng hút và hai buồng hút. Máy một buồng phù hợp với cơ sở cần đóng gói theo từng mẻ trong một khoang hút.
Máy hai buồng cho phép người vận hành chuẩn bị sản phẩm ở buồng còn lại trong lúc máy xử lý một mẻ, từ đó hỗ trợ tăng hiệu suất làm việc khi tổ chức thao tác hợp lý. Ở một số máy hai buồng, nắp được lắp trên trục xoay và đảo qua lại giữa hai khoang sau mỗi chu kỳ. Trục này khá dài nên dễ lệch tâm khi lắp; bạc đạn UC có mặt ngoài dạng cầu, tự lựa được nên bù sai lệch tốt, giúp nắp khép đều lên gioăng.
Nhóm máy này phù hợp với nhà máy chế biến thực phẩm, cơ sở đóng gói nông sản, đơn vị sơ chế thủy hải sản và doanh nghiệp cần chuẩn bị hàng hóa để lưu kho hoặc vận chuyển. Bên cạnh đó ở khâu sơ chế thủy hải sản, nước mặn và dịch thực phẩm dễ bắn vào khu vực cơ cấu chuyển động. Vòng bi INOX phù hợp cho các trục quay tải nhẹ ở khu vực này, đổi lại tải trọng và tốc độ giới hạn thấp hơn vòng bi thép chrome, nên cần đối chiếu với điều kiện làm việc.
Tham khảo thêm: Máy dán nhãn
Trên đây là những thông tin về các loại máy đóng gói hút chân không phổ biến hiện nay, từ dòng cầm tay, gia đình đến bán công nghiệp và công nghiệp. Mỗi loại máy có đặc điểm và khả năng vận hành riêng, phù hợp với từng quy mô đóng gói khác nhau. Để lựa chọn thiết bị phù hợp, bạn nên cân nhắc sản lượng cần xử lý, loại sản phẩm, chất liệu bao bì và ngân sách đầu tư, đồng thời kiểm tra kỹ thông số kỹ thuật trước khi mua.
